[alert prawny] Świadczenie nienależne pobrane – co warto wiedzieć.
Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, świadczeniem nienależnie pobranym jest
1) świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji
2) lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
Te dwie przesłanki są alternatywnie rozłączne, co oznacza, że wystąpienie choćby jednej z dwóch wymienionych wyżej sytuacji oznacza, że mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym.
Nienależnie pobrane świadczenia w pomocy społecznej
O jakie informacje dokładnie chodzi? „Ustawodawca nie sprecyzował pojęcia informacji, dlatego należy uznać, że chodzi o wszelkie wiadomości, dane, oświadczenia, złożone ustnie lub pisemnie w postępowaniu o przyznanie świadczenia. Nie jest przy tym ważne, czy nieprawdziwe informacje zostały przedstawione przez stronę świadomie, czy są wynikiem jej błędu. Innymi słowy, każda nieprawdziwa informacja, niezależnie od intencji i świadomego działania osoby zainteresowanej, może przesądzić o tym, że świadczenie zostało nienależnie przyznane i pobrane (zob. m.in. wyr. WSA w Gliwicach z 10.3.2015 r., IV SA/Gl 374/14; wyr. WSA w Krakowie z 25.2.2014 r., III SA/Kr 1067/13, Legalis).” (R. Frąckowiak (red.), Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. 1, 2019).
Należy także pamiętać, że nienależnie pobrane świadczenie dotyczy wyłącznie świadczeń pieniężnych. „Jeżeli więc strona pobrała świadczenia inne niż pieniężne, to wówczas nie mają zastosowania przepisy o świadczeniach nienależnie pobranych” (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 marca 2008 r. IV SA/Gl 700/07).
A co w wypadku, gdy osoba otrzymująca świadczenie pieniężne we właściwym terminie powiadomi o okolicznościach zmiany sytuacji materialnej lub osobistej, a świadczenie dalej będzie jej wypłacane? Wówczas nie możemy mówić o zaniedbaniu ze strony osoby pobierającej świadczenie i w ten sposób otrzymane świadczenie, nie spełni definicji „świadczenia nienależnie pobranego”.
Należy pamiętać, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny.
Kolejna ważna kwestia, to kryterium dochodowe. Jak niejednokrotnie wyjaśniały już sądy: „Wśród tych przesłanek ustawodawca nie zawarł warunku przekroczenia kryterium dochodowego, tak więc dla samego ustalenia, że określone świadczenie jest nienależnie pobrane, okoliczność ta, wbrew przekonaniu skarżącej płynącego z treści skargi, nie ma żadnego znaczenia. Podobnie bezprzedmiotowe dla tej definicji są zawarte w decyzjach organów obu instancji wywody co do przekroczenia lub nie przekroczenia (organy tu nie wypowiedziały się jednoznacznie) kryterium dochodowego przez skarżącą w okresie objętym zaskarżoną decyzją), nie poparte zresztą żadnymi konkretnymi ustaleniami i obliczeniami.” (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 kwietnia 2014 r.
II SA/Sz 1313/13).
Nienależnie pobrane świadczenia w pomocy społecznej
Istotne z perspektywy pracownika socjalnego, jest to, jak wskazuje R. Frąckowiak w komentarzu do ustawy o pomocy społecznej, że: „Sytuacja dochodowa strony, a zatem i wysokość uzyskiwanego przez nią dochodu oraz jej sytuacja materialna i zdrowotna, a także możliwości zarobkowe nie pozostają bez znaczenia, przy prawidłowym zastosowaniu art. 98 w zw. z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Z powołanej regulacji wynika bowiem spoczywający na pracowniku socjalnym obowiązek rozważenia możliwości wystąpienia do właściwego organu z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zwłaszcza gdy w danej sprawie zaistnieją okoliczności szczególne.” (R. Frąckowiak (red.), Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. 1, 2019.)
W tej kwestii wypowiedział się Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniu do wyroku z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 152/13:
„Rozpoznając sprawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w której co do zasady postępowanie wszczynane jest z urzędu, organ w toku postępowania obowiązany jest stosownie do art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) – zbadać, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu. Wymagać to będzie ustalenia w ramach tego samego postępowania, czy zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej do zwrotu. Wobec ustawowego wymogu złożenia wniosku, jeśli wniosek taki nie zostanie złożony przez pracownika socjalnego, to organ winien pouczyć stronę o takiej możliwości.”
(Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 152/13)
„Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Ustalenie wysokości i terminu zwrotu należności powinno poprzedzać postępowanie wyjaśniające aktualną sytuację osoby i rodziny, którym świadczenie zostało przyznane. Treść sentencji decyzji, określającej zasady zwrotu należności, pozostawiono uznaniu administracyjnemu.”
(Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 152/13)
„Powołany przepis art. 98 ustawy o pomocy społecznej w zdaniu drugim zawiera bowiem odesłanie do art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w przypadkach szczególnych, zwłaszcza, jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu.
Wskazany przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ochronę strony zobowiązanej do zwrotu świadczenia. Przepis ten wiąże się ściśle z określoną w art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ogólną zasadą pomocy społecznej kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych.
Z powołanego przepisu art. 104 ust. 4 w zw. z art. 98 ustawy o pomocy społecznej wynika, spoczywający na pracowniku socjalnym, obowiązek rozważenia możliwości wystąpienia do właściwego organu z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zwłaszcza, jeżeli w danej sprawie zaistnieją okoliczności szczególne.
Do okoliczności szczególnych uzasadniających wystąpienie z wnioskiem ustawa o pomocy społecznej zalicza przykładowo sytuację, gdy zwrot wydatków stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Okolicznością taką może być również trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego.
(Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 152/13)
A zatem, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może:
– odstąpić od żądania takiego zwrotu,
– umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części,
– odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Nienależnie pobrane świadczenia w pomocy społecznej
Więcej dowiesz się podczas szkolenia,
które przeprowadzi nasza pani prawnik Sylwia Juźwiak,
która od kilkunastu lat świadczy pomoc prawną na rzecz jednostek organizacyjnych pomocy społecznej.
Zna problemy pracowników działu świadczeń socjalnych,
ich codzienne wątpliwości,
a także miała styczność z ogromną ilością konkretnych kazusów
nienależnie pobranych świadczeń.
Koniecznie zapisz tę datę w kalendarzu i weź udział w wartościowym szkoleniu!
Zapisz się: tutaj!