[alert prawny] Zasiłek na święta – co warto wiedzieć

Święta to czas wzmożonych wydatków i tym samym dużego obciążenia finansowego rodzin. Tak jak łatwo można zrezygnować z prezentów droższych na rzecz skromniejszych, to prawdziwy problem pojawia się wówczas, gdy rodziny nie stać nawet na skromną kolację wigilijną. A przecież każdy rodzic swoim dzieciom chce zapewnić ciepłe wspomnienie o świętach. W takiej sytuacji, możliwe jest wsparcie rodziny w formie zasiłku celowego.

Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy.

Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przedstawione przez ustawodawcę cele zasiłku stanowią przykłady i można złożyć wniosek o przyznanie zasiłku celowego na potrzebę niewskazaną w powyższym katalogu.

Najważniejsze, aby uwzględnić, że: „Z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) wynika, że świadczenie w postaci zasiłku celowego nie jest przyznawane na określony czas, lecz w celu zaspokojenia określonej potrzeby. Określenie w decyzji daty wypłaty przyznanego zasiłku celowego nie świadczy o tym, iż zasiłek przyznano za określony miesiąc, lecz stanowi informację o dacie realizacji przyznanego zasiłku. (…) Pomoc pochodząca ze środków publicznych winna być przeznaczana na przezwyciężanie okresowych trudności, związanych w tym przypadku z bezrobociem i koniecznością poszukiwania pracy, a nie polegać na stałym zapewnianiu środków utrzymania„ (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 czerwca 2008 r., II SA/Gd 295/08).

Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na rzeczową.

Oczywiście należy wziąć pod uwagę niezwykle istotną kwestię uznania administracyjnego. „Pojęcie niezbędnej potrzeby bytowej jest prawnie niedookreślone, jego interpretacja i ocena należą do organu rozstrzygającego indywidualny przypadek. Zasiłek celowy przyznawany jest więc na podstawie uznania administracyjnego, które obejmuje tu zarówno samą zasadę (uznanie zgłoszonej potrzeby za odpowiadającą celowi świadczenia), jak i wysokość świadczenia. Świadczenie ma więc charakter fakultatywny. Upraszczając zagadnienie, można stwierdzić, że uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania – oczywiście w granicach ustawowych przesłanek, co nie oznacza wszak dowolności.” (R. Kopania (red.), Pomoc społeczna. Świadczenia pieniężne. Komentarz, wyd. 1, 2017).

Z kolei, z orzecznictwa sądowego wynika, że: „Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielania pomocy. Winien on uwzględniać sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, jej zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej jej ze środków publicznych pomocy. Stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest bowiem zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa od stanu finansów publicznych.” (Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 lutego 2024 r., II SA/Łd 887/23).

Przykładem odmowy przyznania zasiłku celowego, jest następujący wyrok: „(…) organy orzekające w sprawie odmówiły skarżącej przyznania zakup żywności oraz z przeznaczeniem zorganizowanie Bożego Narodzenia i paczek świątecznych dla dzieci, wskazując, że: jest ona stałym beneficjentem tego typu pomocy, nie podejmuje samodzielnych działań w celu zmiany swojej trudnej sytuacji życiowej, a organ nie jest w stanie pozytywnie rozpatrzyć jej kolejnego wniosku o wsparcie wobec konieczności limitowania tego typu świadczeń, determinowanej dużą liczbą osób potrzebujących oraz ograniczonymi środkami, jakimi dysponuje. Powyższe zaaprobował wyrokiem Sąd Wojewódzki.” (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2024 r., I OSK 490/24).