Najważniejsze zmiany w pomocy społecznej w 2026 roku. Co warto wiedzieć?

We wtorek 13 stycznia br. odbyło się spotkanie z naszym ekspertem Panią Iwoną Klimowicz, które dotyczyło omówienia planowanych zmian w polityce społecznej w roku 2026 r.

Poniżej znajdziecie Państwo streszczenie tego spotkania. Zachęcamy również do odtworzenia jego nagrania, które zamieściliśmy na naszym kanale na YouTube.    

Planowane zmiany w polityce społecznej w 2026. Spotkanie z ekspertem Iwoną Klimowicz [13.01.2026]

Rok 2026 przyniesie jedne z największych od lat zmian w systemie pomocy społecznej w Polsce. Ministerstwo przygotowuje nową ustawę o pomocy społecznej oraz nowelizację ustawy o realizacji usług społecznych przez Centra Usług Społecznych (CUS). Choć projekty nie zostały jeszcze oficjalnie opublikowane, znane są już główne kierunki reform.

Celem zmian jest zwiększenie dostępności usług, poprawa ich jakości oraz lepsza koordynacja wsparcia dla osób i rodzin w trudnej sytuacji życiowej .

1. Nowe definicje i porządkowanie pojęć

Jedną z kluczowych zmian będzie uporządkowanie terminologii w ustawie. Pojawią się m.in.:

• 1. definicja deinstytucjonalizacji,
  2. doprecyzowanie pojęcia osoby w kryzysie bezdomności,
  3. definicja osoby wymagającej wsparcia w codziennym funkcjonowaniu,
  4. nowe ujęcie pracy socjalnej,
  5. pojęcie streetworkingu,
  6. kręgi wsparcia jako forma pomocy.

Celem jest to, aby wszystkie instytucje rozumiały te pojęcia w taki sam sposób, co ma ograniczyć chaos interpretacyjny w praktyce .

2. Strategia polityki społecznej zamiast strategii rozwiązywania problemów społecznych

Dotychczasowe strategie rozwiązywania problemów społecznych mają zostać zastąpione przez:

Strategię polityki społecznej na poziomie gminy i powiatu.

Dodatkowo wprowadzony zostanie:

Lokalny program rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji.

Ideą jest ograniczenie liczby dokumentów i skupienie się na realnym rozwoju usług. W praktyce jednak pojawiają się obawy, czy nie będzie to jedynie zmiana nazwy, a nie jakości funkcjonowania dokumentów strategicznych .

3. Lepsza koordynacja i wymiana informacji

Projekt przewiduje:

• 1. stworzenie podstaw prawnych do spójnego systemu wymiany danych,
  2. monitoring jakości usług,
  3. uporządkowanie publikacji danych instytucji,
  4. szybszą reakcję na potrzeby mieszkańców.

Ma to usprawnić współpracę pomiędzy OPS, PCPR, CUS i innymi instytucjami .

4. Mieszkania treningowe i wspomagane – duże zmiany

Planowane jest uporządkowanie przepisów dotyczących mieszkalnictwa wspomaganego i treningowego:

1. wyraźny podział na formy krótkoterminowe (treningowe) i długoterminowe (wspomagane),
2. możliwość prowadzenia mieszkań przez organizacje pozarządowe,
3. możliwość zawierania umów najmu,
4. łączenie mieszkań w zespoły mieszkaniowe,
5. jeden wspólny rejestr prowadzony przez wojewodę.

Ma to zakończyć wieloletnie problemy interpretacyjne i ułatwić rozwój tej formy wsparcia .

5. Domy pomocy społecznej – zmiany w odpłatności

Dom pomocy społecznej pozostaje ważnym elementem systemu, ale jako forma wsparcia ostatecznego, gdy inne rozwiązania nie są możliwe .

Nowością ma być:

1. obowiązek partycypacji w kosztach pobytu DPS przez osoby, które otrzymały od seniora nieruchomość,
2. rozszerzenie możliwości zwolnienia z odpłatności w przypadku przemocy, zaniedbań lub braku alimentacji ze strony rodzica.

Zmiany te mają uporządkować liczne konflikty i dylematy występujące dziś w praktyce OPS .

6. Bezdomność i streetworking

Planowane jest:

– wprowadzenie definicji streetworkingu,

– silniejsze podkreślenie tej formy pracy,

– dopuszczenie pobytu osób pod wpływem alkoholu lub substancji psychoaktywnych w noclegowniach (w określonych warunkach).

Ma to ograniczyć sytuacje zagrożenia życia w okresach zimowych i usankcjonować praktykę stosowaną już w wielu placówkach .

7. Kadra pomocy społecznej – większe wsparcie

Projekt przewiduje:

• obowiązek zapewnienia superwizji,
• szkoleń i doskonalenia zawodowego,
• finansowania tych działań na poziomie gminy, powiatu i województwa.

Choć kierunek jest bardzo dobry, pojawiają się obawy o rozproszenie odpowiedzialności i brak jasnej koordynacji działań.

8. Zmiany w Centrach Usług Społecznych

W ustawie o CUS planowane są m.in.:

• • definicja usług społecznych,
  • większa elastyczność kwalifikacji kadry,
  • skrócenie terminu uzupełnienia kwalifikacji do 6 miesięcy,
  • możliwość funkcjonowania mieszkań treningowych i wspomaganych w strukturach CUS,
  • brak obowiązku przekształcania OPS w CUS.

CUS mają nadal pełnić rolę nowoczesnych centrów usług dla całej społeczności, a nie tylko dla osób korzystających z pomocy społecznej .

Podsumowanie

Zmiany planowane na 2026 rok mają charakter systemowy. Ich wspólnym celem jest:

• • większa dostępność usług,
  • lepsza koordynacja wsparcia,
  • rozwój usług środowiskowych,
  • uporządkowanie przepisów,
  • wzmocnienie kadry pomocy społecznej.

Ostateczny kształt reform zależeć będzie od projektu ustawy i procesu legislacyjnego, jednak już dziś warto przygotować się na istotne przekształcenia w sposobie funkcjonowania pomocy społecznej w Polsce.